Bồi thường thiệt hại do tai nạn giao thông theo Bộ luật Dân sự gồm bốn nhóm: thiệt hại về tài sản như xe hư hỏng và chi phí liên quan; thiệt hại khi sức khoẻ bị xâm phạm như chi phí chữa trị, thu nhập bị mất, chi phí người chăm sóc; thiệt hại khi tính mạng bị xâm phạm như chi phí mai táng, tiền cấp dưỡng; và một khoản bù đắp tổn thất về tinh thần. Mỗi khoản đều phải là thiệt hại thực tế, chứng minh được bằng giấy tờ hoặc căn cứ hợp lý.
Biết rõ danh mục này giúp người bị thiệt hại không bỏ sót khoản chính đáng, và giúp người phải bồi thường không bị đòi những khoản không có cơ sở. Bài viết theo nguyên lý; mức trần của khoản tổn thất tinh thần tính theo lương cơ sở và các hướng dẫn chi tiết có thể thay đổi, nên bạn kiểm văn bản hiện hành. Ai phải bồi thường và chia theo lỗi ra sao có ở bài riêng trong danh mục này.
Nguyên tắc: thiệt hại thực tế, chứng minh được, thoả thuận trước
Pháp luật dân sự yêu cầu bồi thường toàn bộ và kịp thời thiệt hại thực tế. Hai chữ thực tế loại ra hai thứ: những khoản tưởng tượng như "xe đi bị mất giá" mà không có căn cứ, và những khoản không do vụ va chạm gây ra như hỏng hóc có sẵn, bệnh nền không liên quan. Người yêu cầu có nghĩa vụ chứng minh; người bị yêu cầu có quyền đòi xem chứng từ.
Các bên được thoả thuận về mức bồi thường, hình thức bồi thường bằng tiền, bằng hiện vật hoặc thực hiện một công việc, và trả một lần hay nhiều lần. Phần lớn vụ va chạm được giải quyết bằng thoả thuận. Chỉ khi không thoả thuận được mới cần đến toà án, và toà cũng xem xét đúng các nhóm khoản dưới đây.
Ngoài ra, mức bồi thường có thể được giảm nếu người gây thiệt hại có lỗi vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của họ, hoặc thay đổi khi mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế. Người bị thiệt hại có lỗi một phần thì phần tương ứng tự chịu. Nắm những nguyên tắc này trước khi ngồi vào bàn giúp cuộc thương lượng bớt cảm tính.
Thiệt hại về tài sản: khoản nào được tính
Với va chạm chỉ hư hỏng xe, đây thường là toàn bộ phần bồi thường. Bảng dưới liệt kê các khoản theo nguyên lý của Bộ luật Dân sự về thiệt hại do tài sản bị xâm phạm, kèm chứng từ cần có. Ví dụ đều là giả định.
| Khoản | Ví dụ giả định | Chứng từ nên có |
|---|---|---|
| Tài sản bị mất, bị huỷ hoại | Điện thoại rơi vỡ hẳn, mũ bảo hiểm vỡ | Hoá đơn mua hoặc căn cứ giá trị, ảnh hiện trạng |
| Tài sản bị hư hỏng | Xe máy vỡ dàn áo, cong càng | Báo giá và hoá đơn sửa chữa, ảnh trước và sau sửa |
| Lợi ích gắn với việc sử dụng, khai thác bị mất | Xe tải chở hàng nằm xưởng, mất thu nhập từ chuyến hàng đã nhận | Hợp đồng vận chuyển, sổ sách, chứng từ thu nhập trước đó |
| Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại | Thuê xe cẩu kéo xe về xưởng, chi phí trông giữ | Hoá đơn, biên nhận có tên dịch vụ |
| Chi phí đi lại thay thế hợp lý | Đi xe công nghệ đi làm trong thời gian sửa xe | Lịch sử chuyến đi, có thể bị xem xét mức hợp lý |
Khoản sửa chữa nên dựa trên báo giá của nơi sửa chữa đứng đắn, tốt nhất là hai báo giá để đối chiếu. Nếu xe có bảo hiểm vật chất, doanh nghiệp bảo hiểm có thể giám định và chi trả theo hợp đồng riêng, sau đó thế quyền đòi bên gây thiệt hại. Phần này có ở trang AI Giao Thông.
Khi sức khoẻ bị xâm phạm
Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khoẻ và chức năng bị mất, bị giảm. Gồm viện phí, thuốc, chụp chiếu, phục hồi chức năng, dụng cụ hỗ trợ theo chỉ định. Chữ hợp lý có nghĩa là theo chỉ định của cơ sở y tế, không phải mọi khoản tự mua thêm. Hoá đơn, phiếu thu, đơn thuốc là bằng chứng chính; phần bảo hiểm y tế đã chi trả thì không tính hai lần.
Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại. Người làm công ăn lương chứng minh bằng xác nhận của nơi làm việc về lương và thời gian nghỉ. Người buôn bán, làm tự do khó hơn: cần sổ ghi chép, sao kê tài khoản, xác nhận của chính quyền cơ sở về công việc thường làm. Thu nhập không ổn định thì thường được tính theo mức trung bình hợp lý.
Chi phí hợp lý và thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc trong thời gian điều trị. Người nhà nghỉ việc để chăm người bị nạn ở bệnh viện có thể được tính thu nhập bị mất, nếu chứng minh được. Nếu người bị nạn mất khả năng lao động và cần người chăm sóc thường xuyên, chi phí chăm sóc lâu dài cũng là một khoản.
Khoản bù đắp tổn thất về tinh thần. Đây là khoản các bên thoả thuận; không thoả thuận được thì có mức tối đa tính theo bội số lương cơ sở do luật quy định. Mức thực tế phụ thuộc mức độ thương tích, đau đớn, ảnh hưởng đến cuộc sống. Đừng xem đây là khoản có thể đòi tuỳ ý.
Khi tính mạng bị xâm phạm
Trong trường hợp đau lòng nhất, khi người bị nạn qua đời, pháp luật quy định các khoản bồi thường cho gia đình gồm: chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, chăm sóc người bị nạn trước khi chết; chi phí hợp lý cho việc mai táng; tiền cấp dưỡng cho những người mà người chết có nghĩa vụ cấp dưỡng khi còn sống, như con chưa thành niên, cha mẹ già không có khả năng lao động; và khoản bù đắp tổn thất tinh thần cho những người thân thích theo thứ tự luật định.
Chi phí mai táng được hiểu là các chi phí hợp lý theo phong tục thông thường ở địa phương, như quan tài, an táng, các chi phí cần thiết khác. Những khoản như ăn uống đông người hay xây mộ đắt tiền thường không được tính là chi phí hợp lý nếu có tranh chấp. Tiền cấp dưỡng được tính theo nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng và thời gian cấp dưỡng luật quy định, có thể trả hằng tháng hoặc một lần nếu các bên thoả thuận.
Gia đình người bị nạn lúc này thường không đủ sức để tính toán. Một người thân bình tĩnh nên đứng ra gom giấy tờ và làm việc với bên kia, cơ quan chức năng, doanh nghiệp bảo hiểm. Vụ việc có người chết thường gắn với thủ tục hình sự, khi đó phần bồi thường có thể được giải quyết trong vụ án; bài riêng trong danh mục này giải thích ranh giới đó. Gia đình nên hỏi luật sư sớm, có thể hỏi trên AI Cố Vấn (aicovan.com).
Gom chứng từ theo thứ tự để đòi đủ mà không đòi quá
Bồi thường thường bị kéo dài không phải vì bên kia không muốn trả, mà vì không ai thống nhất được con số. Một bộ chứng từ sắp xếp gọn rút ngắn thời gian đó rất nhiều. Làm theo thứ tự dưới đây.
- Ngay từ ngày đầu, mở một thư mục giấy và một thư mục trên điện thoại. Mọi hoá đơn, phiếu thu, đơn thuốc, giấy ra viện đều chụp và cất vào.
- Ghi một bảng kê theo ngày: ngày, khoản chi, số tiền, ai chi, chứng từ số mấy. Bảng này sau dùng làm phụ lục cho giấy thoả thuận hay đơn khởi kiện.
- Xin xác nhận thu nhập của nơi làm việc, hoặc gom sao kê, sổ sách nếu làm tự do; ghi rõ số ngày nghỉ theo chỉ định của bác sĩ.
- Với xe, giữ báo giá sửa chữa, hoá đơn, ảnh trước và sau sửa; nếu xe hỏng không sửa được, lấy ý kiến định giá.
- Tách những khoản bảo hiểm y tế, bảo hiểm thân thể hay bảo hiểm của bên gây thiệt hại đã chi, để không đòi trùng.
- Tổng hợp thành một bảng, chia nhóm như trong bài, gửi cho bên kia trước buổi thương lượng để họ có thời gian xem.
Khi đã thoả thuận, ghi rõ trong giấy thoả thuận khoản nào đã được tính, tổng số, cách trả, và các bên còn yêu cầu gì khác hay không. Ghi rõ như vậy để sau này không phát sinh đòi thêm vì cách hiểu khác nhau.
Bảo hiểm và khoản đã ứng trước: trừ vào đâu
Sau va chạm, bên gây thiệt hại thường ứng trước một khoản để đưa người bị thương đi viện, hoặc doanh nghiệp bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe tạm ứng một phần theo quy định. Những khoản này là một phần của tổng bồi thường, không phải khoản riêng. Khi tính tổng, cộng đủ các nhóm thiệt hại trước, rồi trừ đi những gì đã nhận, phần còn lại mới là số phải trả tiếp.
Để việc trừ không gây tranh cãi, mỗi lần nhận tiền nên có giấy biên nhận ghi rõ số tiền, ngày, ai đưa, ai nhận, và ghi là tiền ứng trước để chi phí điều trị hay khoản cụ thể nào. Chuyển khoản thì ghi nội dung rõ ràng. Rất nhiều cuộc thương lượng bế tắc chỉ vì hai bên nhớ khác nhau về số tiền đã đưa trong những ngày đầu hỗn loạn.
Phần bảo hiểm bắt buộc chi trả nằm trong hạn mức theo quy định hiện hành và hồ sơ doanh nghiệp bảo hiểm yêu cầu. Phần thiệt hại vượt hạn mức, hoặc thuộc trường hợp loại trừ của hợp đồng, người có trách nhiệm vẫn phải tự bồi thường. Người bị thiệt hại có thể làm việc trực tiếp với doanh nghiệp bảo hiểm của bên kia; trang AI Giao Thông có hướng dẫn thủ tục hồ sơ.
Nhờ AI lập bảng kê, không nhờ AI định giá thiệt hại
Chatbot rất hợp với việc biến một túi hoá đơn lộn xộn thành bảng kê sạch. Gõ lại các khoản chi theo dạng ngày, nội dung, số tiền, bỏ tên bệnh viện cụ thể, họ tên người bệnh, số hồ sơ. Câu lệnh mẫu: "Sắp xếp các khoản chi sau thành bảng theo bốn nhóm: tài sản, chữa trị và phục hồi, thu nhập bị mất, chi phí người chăm sóc. Cộng tổng từng nhóm. Đánh dấu khoản nào cần thêm chứng từ. Không thêm khoản nào ngoài danh sách."
Kiểm lại phép cộng bằng máy tính của bạn; mô hình ngôn ngữ có thể cộng sai khi danh sách dài. Đừng hỏi AI "nên đòi tổn thất tinh thần bao nhiêu": con số đó phụ thuộc mức trần đang có hiệu lực và tình tiết vụ việc, AI rất dễ đưa ra con số dựa trên lương cơ sở cũ. Hồ sơ y tế là dữ liệu nhạy cảm, không dán bệnh án, kết quả chụp chiếu có tên thật vào chatbot công cộng. Nếu vụ việc có thương tích nặng, nên để luật sư hoặc người có chuyên môn xem bảng kê trước khi gửi bên kia.
Câu hỏi thường gặp
Có được đòi bồi thường khoản nghỉ làm của người nhà vào chăm không?
Có thể, nếu người chăm sóc bị mất thu nhập thực tế trong thời gian điều trị và chứng minh được, như xác nhận nghỉ không lương của nơi làm việc. Chi phí đi lại, ăn ở hợp lý của người chăm sóc cũng có thể được xem xét. Khoản này nên có giấy tờ rõ ràng.
Bảo hiểm y tế đã trả viện phí thì còn được đòi bên gây tai nạn không?
Phần bảo hiểm y tế đã chi trả thì người bị nạn không đòi lại lần nữa, vì không có thiệt hại thực tế với khoản đó. Phần cùng chi trả do người bị nạn tự trả, cùng các chi phí khác ngoài phạm vi bảo hiểm, vẫn có thể đòi.
Làm nghề tự do không có bảng lương thì chứng minh thu nhập thế nào?
Bạn có thể dùng sổ ghi chép thu chi, sao kê tài khoản nhận tiền, hợp đồng hay tin nhắn đặt hàng, xác nhận của chính quyền cơ sở về công việc thường làm. Nếu không chứng minh được mức cụ thể, thu nhập thường được tính theo mức trung bình hợp lý của công việc tương tự.
Đã nhận tiền bồi thường rồi, sau này phát sinh biến chứng thì sao?
Tuỳ nội dung thoả thuận. Nếu giấy thoả thuận ghi đã giải quyết dứt điểm mọi yêu cầu, việc đòi thêm khó hơn. Pháp luật cho phép yêu cầu thay đổi mức bồi thường khi không còn phù hợp thực tế, nhưng cần chứng minh. Vì vậy với thương tích, đừng vội ký dứt điểm khi chưa điều trị xong.
Xe cũ bị hư nặng, sửa tốn hơn giá trị xe thì bồi thường thế nào?
Khi chi phí sửa vượt giá trị còn lại của xe, các bên thường thoả thuận bồi thường theo giá trị xe trước va chạm thay vì chi phí sửa. Giá trị đó xác định bằng thoả thuận hoặc định giá. Xác xe còn lại thuộc về ai cũng nên ghi rõ.
Có thể yêu cầu bồi thường một lần thay cho trả nhiều lần không?
Các bên được thoả thuận phương thức trả một lần hay nhiều lần. Riêng tiền cấp dưỡng thường trả định kỳ, nhưng có thể trả một lần nếu các bên đồng ý. Nếu trả nhiều lần, giấy thoả thuận nên ghi lịch trả, cách trả và hậu quả khi trả chậm.