Ly hôn thuận tình là khi cả hai vợ chồng cùng muốn chấm dứt hôn nhân và đã thống nhất được việc chia tài sản, nuôi con; toà xem xét rồi ra quyết định công nhận. Ly hôn đơn phương là khi chỉ một người yêu cầu, hoặc hai người cùng muốn ly hôn nhưng không thống nhất được tài sản, con cái; khi đó toà thụ lý như một vụ án và ra bản án.
Hai con đường khác nhau ở mức độ đồng thuận, hồ sơ, cách toà làm việc và thời gian. Bài này giải thích theo nguyên lý của Luật Hôn nhân và gia đình và Bộ luật Tố tụng dân sự, không nêu án phí hay thời hạn cụ thể vì những con số đó thay đổi; bạn kiểm văn bản hiện hành hoặc hỏi toà nơi nộp hồ sơ trước khi làm.
Hai con đường đặt cạnh nhau
Bảng dưới là bức tranh tổng quát. Mỗi ô đều có ngoại lệ, nhưng đọc xong bạn sẽ biết mình đang đứng ở cột nào.
| Tiêu chí | Thuận tình ly hôn | Ly hôn đơn phương |
|---|---|---|
| Ai yêu cầu | Cả hai vợ chồng cùng ký đơn | Một bên nộp đơn khởi kiện |
| Điều kiện then chốt | Hai bên thật sự tự nguyện và đã thoả thuận được tài sản, con cái theo hướng bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con | Có căn cứ hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, hoặc có bạo lực gia đình, hoặc người kia bị tuyên bố mất tích |
| Toà giải quyết theo dạng | Việc dân sự, ra quyết định công nhận | Vụ án dân sự, ra bản án |
| Hoà giải | Toà vẫn hoà giải để hai bên đoàn tụ, xem lại thoả thuận | Hoà giải là bước bắt buộc trước khi xét xử, trừ một số trường hợp luật loại trừ |
| Mức độ phức tạp | Thường nhanh và gọn hơn | Kéo dài hơn, có thể phải thu thập chứng cứ, định giá tài sản |
| Nếu không thoả thuận xong phần nào | Phần đó chuyển thành tranh chấp, toà giải quyết như vụ án | Toà quyết định toàn bộ |
Nhiều người tưởng hai người cùng đồng ý ly hôn là đủ để thuận tình. Thực tế, chỉ cần một điểm về tài sản hay con chưa thống nhất, hồ sơ sẽ đi theo hướng giải quyết tranh chấp.
Khi nào toà công nhận thuận tình ly hôn
Toà không đóng dấu cho mọi thoả thuận hai vợ chồng mang đến. Thẩm phán phải thấy hai người thật sự tự nguyện, không ai bị ép, không phải ly hôn giả để tránh nợ hay để hưởng một chính sách nào đó. Toà cũng xem nội dung thoả thuận có bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con không. Một thoả thuận để con nhỏ cho người không có chỗ ở ổn định, hoặc người nuôi con nhận toàn bộ nợ mà không nhận tài sản, có thể bị toà hỏi lại.
Trong buổi làm việc, toà thường mời hai người đến để nghe ý kiến trực tiếp, giải thích hậu quả và hoà giải để đoàn tụ. Nếu một người vắng mặt nhiều lần không lý do, hoặc tại toà lại nói chưa đồng ý chia như đơn đã ghi, hồ sơ không thể đi tiếp theo hướng thuận tình.
Hai người có thể thuận tình ly hôn và nuôi con, nhưng nhờ toà quyết phần tài sản. Khi đó phần tài sản sẽ được giải quyết như một tranh chấp. Cũng có cặp thoả thuận chưa yêu cầu toà chia tài sản, để tự chia sau; đây là lựa chọn hợp pháp, nhưng nên viết rõ trong đơn để tránh hiểu lầm về sau.
Ví dụ giả định: hai vợ chồng ở Vĩnh Long thống nhất người mẹ nuôi con tám tuổi, người cha cấp dưỡng hằng tháng, căn nhà chung bán đi chia đôi. Toà hỏi ý kiến đứa trẻ về nguyện vọng sống với ai, thấy phù hợp với thoả thuận, rồi ra quyết định công nhận.
Căn cứ để toà giải quyết ly hôn khi chỉ một người muốn
Hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng. Đây là căn cứ phổ biến nhất. Toà xem xét những biểu hiện như không còn chung sống, không quan tâm chăm sóc nhau, mâu thuẫn kéo dài đã được nhắc nhở hoặc hoà giải nhiều lần mà không cải thiện. Người nộp đơn nên có chứng cứ: thời gian ly thân, biên bản hoà giải ở cơ sở, tin nhắn, lời người làm chứng.
Có hành vi bạo lực gia đình. Bạo lực thể chất, tinh thần, kinh tế hay tình dục đều là căn cứ. Với người đang bị bạo lực, an toàn đến trước thủ tục: tìm nơi ở an toàn, liên hệ công an, chính quyền nơi cư trú, giữ lại giấy khám thương, ảnh chụp, tin nhắn đe doạ.
Vi phạm nghiêm trọng quyền và nghĩa vụ của vợ chồng. Ví dụ bỏ mặc gia đình, ngoại tình kéo dài làm đời sống chung không thể tiếp tục. Toà nhìn vào hậu quả với hôn nhân, không chấm điểm đạo đức từng người.
Người kia bị toà tuyên bố mất tích. Khi vợ hoặc chồng biệt tích lâu, người ở lại trước hết phải yêu cầu toà tuyên bố người đó mất tích theo thủ tục riêng, sau đó mới yêu cầu ly hôn.
Giới hạn quyền yêu cầu của người chồng. Theo quy định hiện hành, người chồng không có quyền yêu cầu ly hôn khi vợ đang mang thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới mười hai tháng tuổi. Người vợ thì không bị giới hạn này. Cha mẹ hoặc người thân cũng có quyền yêu cầu ly hôn thay trong trường hợp đặc biệt: một bên bị bệnh tâm thần không nhận thức được hành vi và là nạn nhân bạo lực do người kia gây ra.
Hồ sơ cần chuẩn bị cho cả hai con đường
Mẫu đơn và danh mục giấy tờ có thể được cập nhật, nên trước khi nộp bạn hỏi bộ phận nhận đơn của toà hoặc xem mẫu hiện hành. Theo nguyên lý, bộ hồ sơ thường có:
- Đơn: đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn có chữ ký của cả hai, hoặc đơn khởi kiện ly hôn của một bên.
- Bản chính giấy chứng nhận kết hôn; nếu thất lạc thì xin trích lục tại cơ quan đã đăng ký.
- Giấy tờ tuỳ thân của hai vợ chồng và giấy tờ chứng minh nơi cư trú, vì nơi cư trú quyết định toà nào có thẩm quyền.
- Giấy khai sinh của các con chung.
- Giấy tờ về tài sản chung nếu yêu cầu chia: giấy chứng nhận nhà đất, đăng ký xe, sổ tiết kiệm.
- Giấy tờ về khoản nợ chung nếu có: hợp đồng vay, xác nhận dư nợ.
- Với ly hôn đơn phương: chứng cứ về mâu thuẫn, bạo lực, ly thân; tài liệu chứng minh điều kiện nuôi con nếu muốn nhận nuôi.
Đơn bị trả hoặc yêu cầu bổ sung thường vì ba lý do: nộp sai toà theo nơi cư trú, thiếu giấy chứng nhận kết hôn bản chính hoặc trích lục, và đơn ghi không rõ yêu cầu về con, tài sản. Đọc kỹ lại từng mục trước khi nộp tiết kiệm nhiều lần đi lại.
Các bước tại toà, nhìn từ phía người nộp đơn
Trình tự dưới đây mô tả khung chung. Tên gọi từng bước có thể khác một chút giữa văn bản và thực tế từng toà.
- Nộp đơn và hồ sơ tại toà có thẩm quyền, trực tiếp, qua bưu điện hoặc trực tuyến nếu toà hỗ trợ.
- Toà xem đơn; nếu thiếu, toà yêu cầu sửa đổi bổ sung trong thời hạn nhất định.
- Toà thông báo nộp tạm ứng án phí hoặc lệ phí; bạn nộp và gửi lại biên lai để toà thụ lý.
- Toà triệu tập các bên để lấy lời khai, thu thập chứng cứ, hỏi ý kiến con từ đủ bảy tuổi về nguyện vọng sống với ai.
- Phiên hoà giải: toà cố gắng giúp hai bên đoàn tụ; nếu không, ghi nhận những điểm đã thống nhất.
- Với thuận tình: toà ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thoả thuận của các đương sự. Với đơn phương: hoà giải không thành thì đưa vụ án ra xét xử và tuyên bản án.
- Nhận quyết định hoặc bản án, theo dõi thời hạn kháng cáo nếu là bản án, rồi làm các việc tiếp theo: cập nhật hộ tịch, sang tên tài sản, thi hành nghĩa vụ cấp dưỡng.
Nếu người kia cố tình không đến toà, vụ án vẫn có thể được giải quyết theo thủ tục luật định sau khi đã triệu tập hợp lệ. Việc vắng mặt kéo dài thời gian, nhưng không chặn được quyền yêu cầu ly hôn.
Dùng AI để chuẩn bị, nhưng không để AI viết thay câu chuyện của bạn
Một cách dùng hợp lý là nhờ chatbot sắp xếp lại dòng thời gian hôn nhân thành các mốc rõ ràng, để bạn trình bày với toà mạch lạc. Câu lệnh mẫu: "Dưới đây là các sự việc theo thời gian trong cuộc hôn nhân của một cặp vợ chồng, tên đã được thay bằng A và B. Sắp xếp thành bảng gồm ngày, sự việc, chứng cứ đang có, chứng cứ còn thiếu. Không suy đoán thêm sự việc nào." Câu cuối quan trọng, vì AI hay tự điền chi tiết cho câu chuyện trôi chảy hơn.
Bạn cũng có thể nhờ AI giải thích ý nghĩa của từng mục trong mẫu đơn, hay sự khác nhau giữa quyết định và bản án. Nhưng nội dung đơn phải là sự thật của bạn, bằng lời của bạn; một lá đơn văn hoa mà sai chi tiết sẽ bị chính người kia phản bác tại toà. Mọi tên người, tên con, địa chỉ, số giấy tờ đều che trước khi dán vào AI.
Khi có tranh chấp con cái, tài sản lớn, có yếu tố nước ngoài hay có bạo lực, bạn nên có người có chuyên môn đồng hành. Có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com), hoặc hỏi trung tâm trợ giúp pháp lý của Nhà nước nếu thuộc diện được trợ giúp. AI giúp bạn hiểu đường đi, còn quyết định đi thế nào là việc của bạn cùng người có chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Ly hôn thuận tình có cần cả hai cùng có mặt tại toà không?
Thông thường toà mời cả hai người đến để xác nhận sự tự nguyện và hoà giải. Nếu một người có lý do chính đáng không thể đến, cách xử lý tuỳ từng toà và quy định hiện hành; bạn nên hỏi trước bộ phận nhận đơn thay vì tự suy ra rằng chỉ cần ký đơn là đủ.
Đang ly thân nhiều năm thì toà có giải quyết ly hôn đơn phương không?
Thời gian ly thân dài là một chứng cứ cho thấy hôn nhân đã lâm vào tình trạng trầm trọng, nhưng toà vẫn xem xét tổng thể. Bạn nên có thêm tài liệu như xác nhận nơi ở riêng, lời người làm chứng, tin nhắn để toà thấy đời sống chung thật sự đã chấm dứt.
Không biết vợ hoặc chồng đang ở đâu thì có ly hôn được không?
Được, nhưng cách làm tuỳ tình huống. Nếu người kia vẫn có địa chỉ cư trú cuối cùng, toà có thể giải quyết theo thủ tục triệu tập và niêm yết. Nếu biệt tích lâu, có thể phải yêu cầu tuyên bố mất tích trước. Hỏi toà nơi nộp đơn để biết hướng đúng.
Ly hôn có nhất thiết phải chia tài sản cùng lúc không?
Không bắt buộc. Hai người có thể chỉ yêu cầu toà giải quyết quan hệ hôn nhân và con cái, để việc tài sản tự thoả thuận hoặc yêu cầu toà chia sau bằng một vụ việc khác. Điều cần làm là ghi rõ trong đơn để toà và các bên hiểu như nhau.
Có thể rút đơn ly hôn sau khi đã nộp không?
Có. Người nộp đơn có quyền rút yêu cầu; toà sẽ xem xét đình chỉ giải quyết theo thủ tục. Tạm ứng án phí đã nộp được xử lý theo quy định hiện hành. Nếu hai bên đã hoà hợp, việc rút đơn là lựa chọn bình thường và không để lại hậu quả xấu.
Ly hôn ở toà nào: nơi đăng ký kết hôn hay nơi đang sống?
Thẩm quyền thường xác định theo nơi cư trú hoặc làm việc, không theo nơi đăng ký kết hôn. Với ly hôn đơn phương, nguyên tắc chung là toà nơi người bị kiện cư trú; với thuận tình, hai bên có thể chọn toà nơi một trong hai người cư trú. Kiểm quy định hiện hành trước khi nộp.