Chọn luật sư nên bắt đầu từ ba việc: kiểm người đó có thẻ luật sư và đang hành nghề hợp pháp, hỏi kỹ về kinh nghiệm với loại việc giống của mình, và ký hợp đồng dịch vụ pháp lý bằng văn bản ghi rõ phạm vi công việc, thù lao, chi phí. Một luật sư nghiêm túc sẽ nói rõ điểm mạnh, điểm yếu của vụ việc và không bao giờ hứa chắc thắng.
Với nhiều gia đình, thuê luật sư là việc làm lần đầu, đúng vào lúc đang lo lắng nhất. Đó cũng là lúc dễ chọn sai: tin người nói ngọt, người hứa “có quan hệ”, hoặc trả tiền mà không có giấy tờ gì. Bài này giúp bạn tìm, kiểm, hỏi, ký và làm việc với luật sư sao cho đồng tiền bỏ ra đáng giá.
Khi nào cần luật sư, khi nào chưa
Không phải chuyện pháp lý nào cũng cần thuê luật sư cả quá trình. Một khoản nợ nhỏ có giấy tờ rõ, một thủ tục hành chính quen thuộc, một buổi hoà giải ở tổ dân phố: nhiều người tự làm được, có khi chỉ cần một buổi tư vấn để kiểm hướng đi. Ngược lại, có những việc mà tự làm thường thiệt hơn tiền thuê luật sư: tranh chấp đất đai, thừa kế nhiều người, ly hôn có tài sản và con chung phức tạp, vụ việc có dấu hiệu hình sự, hay khi bên kia đã có luật sư.
Có một lựa chọn ở giữa mà ít người biết: thuê luật sư cho từng phần việc, như chỉ tư vấn và soạn đơn, chỉ tham gia phiên toà, hoặc chỉ soát hồ sơ trước khi nộp. Cách này hợp với người muốn tự làm nhưng cần một người có chuyên môn chặn những lỗi lớn.
Trước khi tìm luật sư, kiểm xem bạn có thuộc diện được trợ giúp pháp lý miễn phí của Nhà nước không. Nếu có, đó là lựa chọn đầu tiên nên cân nhắc.
Kiểm tư cách hành nghề trước khi gặp
Người tự giới thiệu là “luật sư” chưa chắc đã là luật sư. Theo Luật Luật sư, người hành nghề luật sư phải có chứng chỉ hành nghề, là thành viên của một đoàn luật sư và được cấp thẻ luật sư. Bạn có thể kiểm như sau:
- Hỏi xem thẻ luật sư và ghi lại họ tên, đoàn luật sư mà người đó là thành viên.
- Tra danh sách luật sư trên trang thông tin chính thức của Liên đoàn Luật sư Việt Nam hoặc của đoàn luật sư tỉnh, thành phố.
- Hỏi tên tổ chức hành nghề: văn phòng luật sư hay công ty luật, địa chỉ trụ sở. Tổ chức hành nghề phải được đăng ký hoạt động.
- Cẩn thận với người tự xưng “chuyên viên pháp lý”, “cố vấn luật” nhưng nhận đại diện tại toà và thu tiền như luật sư. Họ có thể làm một số việc hợp pháp, nhưng bạn cần biết rõ mình đang thuê ai.
- Hỏi thẳng về kinh nghiệm với loại việc giống của bạn, đã làm bao nhiêu vụ tương tự, ở toà nào.
Những thông tin này hoàn toàn bình thường để hỏi. Luật sư làm việc đàng hoàng không phật lòng khi được kiểm tra; người né tránh những câu hỏi này là dấu hiệu đầu tiên nên dừng lại.
Chuẩn bị và hỏi gì ở buổi gặp đầu tiên
Buổi gặp đầu tiên quyết định bạn có thuê người này không. Chuẩn bị để tận dụng thời gian:
- Mang bản tóm tắt sự việc một trang và bìa hồ sơ chứng cứ xếp theo thời gian. Nói rõ cả những điểm bất lợi cho mình.
- Hỏi: theo luật sư, vụ việc có những hướng giải quyết nào, ưu nhược điểm của từng hướng.
- Hỏi: rủi ro lớn nhất là gì, cần thêm chứng cứ gì.
- Hỏi: luật sư sẽ làm những việc gì cụ thể, ai trực tiếp làm, có giao cho người khác trong văn phòng không.
- Hỏi: thù lao tính theo cách nào, những chi phí nào chưa nằm trong thù lao, thanh toán mấy đợt.
- Hỏi: bạn sẽ được cập nhật tình hình thế nào, bao lâu một lần, liên lạc qua kênh nào.
- Ghi lại câu trả lời. Gặp hai, ba luật sư để so sánh nếu vụ việc lớn và thời gian cho phép.
Buổi tư vấn đầu có thể có phí hoặc miễn phí tuỳ nơi; hỏi trước khi đến. Đừng ký gì, đừng đưa bản gốc giấy tờ trong buổi gặp đầu nếu chưa quyết định thuê.
Hợp đồng dịch vụ pháp lý cần ghi rõ những gì
Việc thuê luật sư nên được ghi bằng hợp đồng dịch vụ pháp lý bằng văn bản. Bảng dưới liệt kê các điều khoản chính và câu hỏi để tự kiểm khi đọc.
| Điều khoản | Câu hỏi tự kiểm |
|---|---|
| Phạm vi công việc | Luật sư làm đến đâu: chỉ sơ thẩm hay cả phúc thẩm, có cả thi hành án không, có soạn đơn, đi thu thập chứng cứ không |
| Người thực hiện | Luật sư nào trực tiếp làm, có được thay người không, thay thì có báo trước không |
| Thù lao và cách tính | Theo giờ, trọn gói theo vụ việc, hay cách khác; số tiền mỗi đợt, khi nào phải trả |
| Chi phí ngoài thù lao | Đi lại, lưu trú, sao chụp, phí công chứng, phí giám định do ai chịu, có cần duyệt trước không |
| Hoá đơn, chứng từ | Mỗi lần thanh toán có được xuất hoá đơn hoặc biên nhận của tổ chức hành nghề không |
| Thông tin và bảo mật | Luật sư cập nhật cho bạn thế nào, giữ bí mật thông tin ra sao |
| Chấm dứt hợp đồng | Một bên muốn dừng giữa chừng thì thanh toán phần đã làm thế nào, giấy tờ gốc được trả lại khi nào |
Đọc kỹ những chữ như “trọn gói”, “đến khi kết thúc vụ việc”. Ví dụ giả định: hợp đồng ghi trọn gói nhưng chỉ cho cấp sơ thẩm, khi có kháng cáo bạn phải ký hợp đồng mới. Biết trước thì không bất ngờ.
Các cách tính thù lao thường gặp
Luật Luật sư cho phép luật sư và khách hàng thoả thuận cách tính thù lao trên một số căn cứ như nội dung, tính chất công việc, thời gian, công sức và kinh nghiệm. Các cách tính phổ biến như dưới đây; bạn không cần chọn đúng tên gọi, chỉ cần hiểu mình đang trả cho cái gì.
| Cách tính | Hợp với | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Theo giờ làm việc | Tư vấn, soát giấy tờ, việc ngắn khó đoán trước khối lượng | Hỏi cách ghi nhận giờ, xin bảng kê giờ khi thanh toán; gom câu hỏi để tiết kiệm |
| Trọn gói theo vụ việc | Vụ việc có phạm vi rõ, như soạn hồ sơ và tham gia một cấp xét xử | Ghi rõ trọn gói gồm những gì, đến giai đoạn nào; chi phí phát sinh tính riêng hay không |
| Theo tỷ lệ giá trị vụ việc | Tranh chấp tài sản, đòi tiền có giá trị xác định | Tỷ lệ tính trên số tiền nào: giá trị yêu cầu hay số tiền thực nhận; trả khi nào |
| Cố định dài hạn | Hộ kinh doanh, gia đình cần tư vấn thường xuyên | Phạm vi công việc trong mức cố định, việc ngoài phạm vi tính thế nào |
Có thể kết hợp nhiều cách, ví dụ giả định: một khoản cố định cho phần chuẩn bị hồ sơ cộng một khoản theo tỷ lệ khi thu được tiền. Dù chọn cách nào, mọi con số phải nằm trong hợp đồng, có hoá đơn hoặc biên nhận của tổ chức hành nghề cho từng lần trả.
Dấu hiệu nên dừng lại ngay
Hứa chắc thắng, hứa kết quả cụ thể. Không ai biết chắc toà sẽ quyết định thế nào. Lời hứa này thường để thu tiền nhanh.
Nói có “quan hệ” với thẩm phán, cán bộ, đòi thêm tiền để “lo”. Đây là dấu hiệu của hành vi trái pháp luật, có thể khiến chính bạn bị liên luỵ. Không đưa thêm tiền ngoài hợp đồng cho bất kỳ khoản “lo lót” nào.
Không chịu ký hợp đồng, chỉ nhận tiền mặt, không biên nhận. Khi có tranh chấp với chính luật sư, bạn không có gì để chứng minh.
Giữ bản gốc giấy tờ quan trọng mà không ghi nhận. Luật sư có thể cần bản gốc ở một số thời điểm, nhưng việc giao nhận phải có biên bản ghi rõ giấy gì, ngày nào.
Khuyên làm những việc gian dối. Khuyên khai sai, làm giấy tờ giả, tẩu tán tài sản, xúi người làm chứng nói khác đi. Những việc này đẩy bạn vào rủi ro lớn hơn chính vụ việc ban đầu.
Biến mất sau khi nhận tiền. Không trả lời tin nhắn, không cập nhật tình hình. Bạn có quyền yêu cầu bằng văn bản, và có thể phản ánh với đoàn luật sư nơi người đó là thành viên.
Làm việc với luật sư cho hiệu quả, kể cả khi dùng AI
Luật sư chỉ giỏi bằng thông tin bạn đưa. Kể đủ, kể đúng, kể cả điều bất lợi; đưa giấy tờ đầy đủ ngay từ đầu; báo ngay khi nhận được bất cứ giấy gì từ toà hay từ bên kia. Gom câu hỏi lại hỏi một lần thay vì nhắn từng câu lẻ, vừa nhanh vừa đỡ tốn giờ tính phí. Giữ một cuốn sổ ghi những gì luật sư đã tư vấn, ngày nào.
AI giúp bạn chuẩn bị tốt hơn cho mỗi buổi gặp: giải thích một thuật ngữ trong văn bản luật sư gửi, liệt kê câu hỏi cần hỏi, tóm tắt lại buổi tư vấn từ ghi chép của bạn. Che tên, số vụ án, thông tin cá nhân trước khi dán. Điều không nên làm là mang câu trả lời của AI đi tranh luận với luật sư như thể đó là ý kiến chuyên môn ngang hàng. Nếu thấy hai bên nói khác nhau, hãy hỏi luật sư giải thích vì sao; đó là câu hỏi chính đáng, và luật sư nghiêm túc sẽ trả lời rõ.
Nếu chưa tìm được luật sư phù hợp ở địa phương, hoặc muốn có ý kiến thứ hai trước khi quyết định, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) để được định hướng ban đầu.
Câu hỏi thường gặp
Thù lao luật sư bao nhiêu là hợp lý?
Không có mức chung. Thù lao phụ thuộc độ phức tạp, thời gian, giá trị tranh chấp, kinh nghiệm luật sư và địa phương. Cách tốt nhất là hỏi hai, ba nơi, so sánh phạm vi công việc đi kèm chứ không chỉ con số, và yêu cầu ghi rõ trong hợp đồng.
Có nên thuê luật sư ở tỉnh khác không?
Được, luật sư hành nghề trên cả nước. Nhưng hãy tính chi phí đi lại, lưu trú mà bạn có thể phải chịu, và khả năng luật sư có mặt kịp ở các buổi làm việc. Với vụ việc nhỏ, luật sư gần nơi toà xét xử thường thuận tiện hơn.
Đang giữa chừng có đổi luật sư được không?
Được. Bạn có quyền chấm dứt hợp đồng theo điều khoản đã ký, thanh toán phần việc đã làm, và yêu cầu trả lại giấy tờ. Báo cho toà biết người đại diện hoặc người bảo vệ quyền lợi mới để không bị gián đoạn.
Luật sư có phải giữ bí mật chuyện của mình không?
Có. Luật sư có nghĩa vụ giữ bí mật thông tin về vụ việc, về khách hàng mà mình biết được khi hành nghề, trừ trường hợp khách hàng đồng ý hoặc luật có quy định khác. Vì vậy, bạn nên kể đủ và thật với luật sư.
Không hài lòng với luật sư thì khiếu nại ở đâu?
Trước hết trao đổi trực tiếp, bằng văn bản, với luật sư và tổ chức hành nghề. Nếu có dấu hiệu vi phạm đạo đức nghề nghiệp, bạn có thể gửi đơn tới đoàn luật sư nơi người đó là thành viên. Tranh chấp về tiền theo hợp đồng có thể giải quyết như tranh chấp dân sự.
Nhờ người quen biết luật tư vấn thay luật sư có được không?
Hỏi ý kiến người quen để định hướng là bình thường. Nhưng người không hành nghề luật sư không chịu trách nhiệm nghề nghiệp về lời khuyên, và có những việc như bào chữa trong vụ án hình sự chỉ người có tư cách mới được làm. Với chuyện lớn, cần người chịu trách nhiệm.