Từ Bộ luật Lao động 2019, người lao động muốn nghỉ việc không cần nêu lý do, chỉ cần báo trước đủ số ngày theo loại hợp đồng; trong một số trường hợp còn được nghỉ ngay không cần báo trước. Nghỉ đúng cách giữ cho bạn trợ cấp thôi việc, quyền hưởng bảo hiểm thất nghiệp và không phải bồi thường. Nghỉ sai cách thì ngược lại, có khi mất một khoản lớn chỉ vì thiếu vài ngày báo trước.
Bài này dành cho người đang muốn chuyển việc, về quê, đi học, hoặc đơn giản là thấy đã đến lúc rời đi. Số ngày trong bài theo Bộ luật Lao động 2019 ở mức nguyên lý; một số ngành nghề đặc thù có quy định riêng, nên hãy kiểm văn bản hiện hành trước khi nộp đơn.
Nghỉ việc không cần lý do, nhưng không được nghỉ tuỳ ý
Trước đây, người lao động có hợp đồng xác định thời hạn muốn nghỉ trước hạn phải có một trong những lý do luật liệt kê. Bộ luật Lao động 2019 đã bỏ yêu cầu đó: người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, chỉ cần báo trước cho công ty theo thời hạn luật định. Bạn không phải chứng minh mình bị đối xử tệ, không phải xin "duyệt".
Điều này có nghĩa là lá đơn nghỉ việc là một thông báo, không phải lời xin phép. Nhiều quản lý vẫn quen nói "anh chưa duyệt đơn thì em chưa được nghỉ". Nếu bạn đã báo trước đủ thời hạn bằng văn bản, hợp đồng chấm dứt khi hết thời hạn báo trước, dù quản lý có ký hay không.
Tuy vậy, "không cần lý do" không có nghĩa là "nghỉ lúc nào cũng được". Thời hạn báo trước là nghĩa vụ để công ty có thời gian tìm người thay, sắp xếp công việc. Không tôn trọng nó là nghỉ trái luật, với những hệ quả sẽ nói ở phần sau.
Một điểm hay gây hiểu lầm: hợp đồng ghi điều khoản kiểu "nghỉ trước hạn phải đền một tháng lương" hay "phải báo trước ba tháng" với hợp đồng thông thường. Thoả thuận bất lợi hơn cho người lao động so với luật thì không có giá trị ở phần bất lợi đó. Riêng khoản chi phí đào tạo mà công ty đã bỏ ra cho bạn theo hợp đồng đào tạo thì là chuyện khác, có thể phải hoàn trả khi nghỉ trái luật.
Phải báo trước bao nhiêu ngày
Thời hạn báo trước phụ thuộc loại hợp đồng bạn đang ký. Bảng dưới theo Bộ luật Lao động 2019 cho trường hợp thông thường:
| Loại hợp đồng | Thời hạn báo trước tối thiểu | Lưu ý |
|---|---|---|
| Hợp đồng không xác định thời hạn | Ít nhất 45 ngày | Tính theo ngày lịch, không phải ngày làm việc |
| Hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng | Ít nhất 30 ngày | Dù chỉ còn vài tháng là hết hạn vẫn phải báo đủ |
| Hợp đồng xác định thời hạn dưới 12 tháng | Ít nhất 3 ngày làm việc | Phổ biến với lao động thời vụ |
| Một số ngành nghề, công việc đặc thù | Theo quy định riêng của Chính phủ | Ví dụ thành viên tổ lái tàu bay, thuyền viên |
Cách đếm đơn giản nhất: ngày công ty nhận được thông báo của bạn là mốc, cộng đủ số ngày theo bảng, ngày cuối cùng làm việc là sau ngày đó. Vì vậy, hãy gửi thông báo theo cách có ngày nhận rõ ràng.
Hai bên hoàn toàn có thể thoả thuận nghỉ sớm hơn. Nếu công ty đồng ý cho bạn nghỉ trước hạn, hãy xin họ ghi sự đồng ý đó bằng văn bản hoặc thư điện tử, để sau này không ai nói bạn nghỉ ngang.
Khi nào được nghỉ ngay, không cần báo trước
Bộ luật Lao động 2019 liệt kê các trường hợp người lao động được đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không cần báo trước. Ở mức nguyên lý, gồm:
- Không được bố trí đúng công việc, địa điểm làm việc hoặc không được bảo đảm điều kiện làm việc như đã thoả thuận, trừ trường hợp tạm chuyển sang làm công việc khác theo đúng luật.
- Không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng thời hạn, trừ trường hợp chậm trả trong giới hạn luật cho phép.
- Bị ngược đãi, đánh đập hoặc có lời nói, hành vi nhục mạ, hành vi làm ảnh hưởng đến sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự; bị cưỡng bức lao động.
- Bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc.
- Lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo chỉ định của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền.
- Đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định, trừ khi hai bên có thoả thuận khác.
- Công ty cung cấp thông tin không trung thực khi giao kết hợp đồng, làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng.
Nếu dùng một trong các trường hợp này, hãy ghi rõ lý do trong thông báo và giữ chứng cứ đi kèm: sao kê lương chậm, giấy chỉ định của bác sĩ, tin nhắn có lời lẽ nhục mạ. Lý do không có chứng cứ dễ bị coi là nghỉ ngang.
Viết và gửi thông báo nghỉ việc
Thông báo nghỉ việc không cần dài hay theo mẫu cố định, nhưng cần đủ những thứ làm căn cứ sau này.
- Ghi ngày viết, họ tên, bộ phận, loại hợp đồng đang ký và ngày ký hợp đồng.
- Nêu rõ: bạn thông báo đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, ngày làm việc cuối cùng dự kiến là ngày nào, tính đủ thời hạn báo trước.
- Nếu thuộc trường hợp nghỉ ngay, ghi rõ trường hợp đó và kèm chứng cứ.
- Đề nghị công ty thanh toán các khoản liên quan, xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội và trả lại giấy tờ bản chính nếu đang giữ.
- Gửi theo cách lưu được ngày nhận: nộp trực tiếp xin ký nhận vào bản sao của bạn, gửi thư điện tử tới quản lý và phòng nhân sự, hoặc gửi qua bưu điện có báo phát.
- Trong thời gian báo trước, vẫn làm việc bình thường và chuẩn bị biên bản bàn giao công việc, tài sản, tài khoản nội bộ.
Biên bản bàn giao có chữ ký hai bên là thứ nên có, vì một số nơi trì hoãn thanh toán với lý do "chưa bàn giao xong". Liệt kê tài sản đã trả, tài liệu đã chuyển, mật khẩu đã đổi, và xin ký xác nhận.
Nghỉ ngang: cái giá thường bị đánh giá thấp
Nghỉ không báo trước, hoặc báo trước không đủ ngày, mà không thuộc trường hợp được nghỉ ngay, là đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật. Theo Bộ luật Lao động 2019, người lao động khi đó không được trợ cấp thôi việc, phải bồi thường cho công ty nửa tháng tiền lương theo hợp đồng, và phải bồi thường thêm một khoản tương ứng với tiền lương của những ngày không báo trước. Nếu đã được công ty cho đi đào tạo theo hợp đồng đào tạo, có thể phải hoàn trả chi phí đào tạo.
Ít người để ý tới hệ quả thứ tư: nghỉ trái luật thường làm mất điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp. Với người đã đóng bảo hiểm thất nghiệp nhiều năm, khoản này có khi lớn hơn mọi khoản bồi thường cộng lại.
Ví dụ giả định: một nhân viên hợp đồng không xác định thời hạn tìm được việc mới, công ty mới muốn đi làm sau hai tuần. Nếu người này nghỉ ngay sau hai tuần mà không có thoả thuận với công ty cũ, là đã thiếu hơn một tháng báo trước. Cách khôn ngoan hơn là nói chuyện với cả hai bên: xin công ty mới lùi ngày, hoặc xin công ty cũ đồng ý bằng văn bản cho nghỉ sớm sau khi bàn giao xong.
Sau ngày nghỉ: công ty phải làm những gì
Thanh toán đầy đủ trong thời hạn luật định. Theo Bộ luật Lao động 2019, trong 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt hợp đồng, hai bên phải thanh toán đầy đủ các khoản liên quan; một số trường hợp đặc biệt được kéo dài nhưng có giới hạn. Gồm lương còn lại, tiền làm thêm, tiền phép năm chưa nghỉ, và các khoản khác theo thoả thuận.
Trợ cấp thôi việc nếu thuộc diện. Người đã làm thường xuyên cho công ty từ đủ 12 tháng trở lên, nghỉ đúng luật, được trợ cấp thôi việc, mỗi năm làm việc được nửa tháng tiền lương. Thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp không tính vào khoảng này, nên nhiều người đóng bảo hiểm thất nghiệp đầy đủ sẽ nhận trợ cấp thôi việc rất ít hoặc không có. Đó là đúng luật, không phải công ty quỵt.
Xác nhận thời gian đóng bảo hiểm. Công ty phải hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và trả lại cùng giấy tờ khác đang giữ. Thiếu bước này, bạn khó làm hồ sơ hưởng bảo hiểm thất nghiệp hay tiếp tục đóng ở nơi mới.
Cung cấp bản sao tài liệu liên quan. Khi người lao động yêu cầu, công ty cung cấp bản sao các tài liệu liên quan đến quá trình làm việc, chi phí sao do công ty trả.
Nhờ AI tính ngày báo trước và soạn thông báo
Chatbot rất hợp với việc đếm ngày và soạn văn bản ngắn. Câu lệnh mẫu: "Một người có hợp đồng lao động không xác định thời hạn tại Việt Nam, định gửi thông báo nghỉ việc vào ngày 3 tháng 11. Theo Bộ luật Lao động 2019, ngày làm việc cuối cùng sớm nhất là ngày nào? Liệt kê các khoản nên đề nghị công ty thanh toán và ghi rõ chỗ cần kiểm văn bản hiện hành." Sau đó: "Soạn thông báo đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động ngắn gọn, lịch sự, có đủ các mục trên, để trống họ tên và tên công ty."
Đừng dán hợp đồng thật có tên, số căn cước, mức lương của bạn. Nếu muốn AI đọc điều khoản về nghỉ việc trong hợp đồng, chép riêng điều khoản đó ra, xoá thông tin nhận diện.
Chỗ AI hay sai: nó có thể dùng quy định cũ đòi phải có lý do khi nghỉ trước hạn hợp đồng xác định thời hạn, vốn là luật trước năm 2021. Nó cũng có thể nhầm giữa ngày lịch và ngày làm việc. Hãy đối chiếu với bảng ở trên và văn bản gốc. Nếu công ty đe doạ đòi bồi thường hay giữ lương với lý do bạn nghỉ trái luật, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) trước khi đáp lại.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ việc có cần công ty duyệt đơn không?
Không. Theo Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng chỉ cần báo trước đủ thời hạn. Đơn nghỉ việc là thông báo, không phải xin phép. Hãy gửi theo cách lưu được ngày công ty nhận.
Hợp đồng không thời hạn phải báo trước bao lâu?
Ít nhất 45 ngày với hợp đồng không xác định thời hạn trong trường hợp thông thường. Hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng là ít nhất 30 ngày, dưới 12 tháng là ít nhất 3 ngày làm việc. Ngành nghề đặc thù có quy định riêng.
Nghỉ ngang thì bị mất những gì?
Nghỉ trái luật thì không được trợ cấp thôi việc, phải bồi thường nửa tháng lương và khoản tương ứng những ngày không báo trước, có thể phải hoàn chi phí đào tạo, và thường mất điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp.
Công ty giữ lương tháng cuối khi mình nghỉ việc có đúng không?
Công ty phải thanh toán đầy đủ các khoản trong thời hạn luật định sau khi chấm dứt hợp đồng, thường là 14 ngày làm việc. Giữ lương quá hạn đó mà không có căn cứ là vi phạm; hãy yêu cầu bằng văn bản và đi theo con đường đòi lương.
Vì sao làm lâu năm mà nhận trợ cấp thôi việc rất ít?
Vì thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp không được tính vào thời gian hưởng trợ cấp thôi việc. Phần đó đã được bảo hiểm thất nghiệp lo. Bạn nên làm hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp nếu chưa có việc mới.
Có được nghỉ sớm hơn thời hạn báo trước không?
Được, nếu công ty đồng ý. Hai bên có thể thoả thuận ngày nghỉ sớm hơn; khi đó nên xin sự đồng ý bằng văn bản hoặc thư điện tử để sau này không bị coi là nghỉ ngang.